So với ngày nay, bóng đá thập niên 90 hay hơn vô cùng, và nhận định ấy chỉ có một phần bắt nguồn từ sự hoài niệm.

Khi đó không có VAR — thứ coi trọng từng milimet hơn cảm xúc. Những giờ bóng lăn khác thường là điều mới lạ chứ chưa phải thông lệ. Trang phục thi đấu đẹp hơn và đầy cuốn hút, với cổ áo xuất hiện khắp nơi cùng những thiết kế táo bạo, khác biệt.

Champions League vừa ra đời thường xuyên mang bóng đá châu Âu vào phòng khách của chúng ta, còn Channel 4 thì mãi mãi làm thay đổi tâm trí người hâm mộ khi đưa Parma, Fiorentina và Gabriel Batistuta trong chiếc áo Nintendo mang tính biểu tượng bước vào cuộc đời chúng ta.

Từ những chiếc áo bắt mắt đến các thay đổi mang tính địa chấn trong cấu trúc giải đấu, đó là thập niên mà bóng đá bùng nổ trong muôn màu rực rỡ và hướng tới tương lai với niềm lạc quan vô hạn.

Nhưng tất nhiên, không thể phủ nhận rằng sự hoài niệm cũng đóng một vai trò nhất định.

Bóng đá thời thơ ấu đương nhiên sẽ luôn chiếm ưu thế so với bất cứ điều gì xuất hiện sau đó. Vì thế, những người từng mặc đồ ngủ, say mê dõi theo Ronaldo người Brazil xé nát hàng phòng ngự Tây Ban Nha trong màu áo Barcelona sẽ luôn đánh giá anh cao hơn người đàn em trùng tên sau này.

Khi ấy, trước khi những chấn thương biến anh thành một người trần, R9 là một hiện tượng phi thường đến khó tin và là biểu tượng của cả một thời đại — thời đại hoàn toàn tôn vinh tài năng xuất chúng mà không cần ai đó lên mạng xã hội chỉ ra rằng xG của anh thấp đến bất ngờ so với một cầu thủ kém hơn.

Hãy thử tưởng tượng những điều nhảm nhí người ta sẽ đăng về anh nếu anh thi đấu ngày nay. Những thứ nhảm nhí bào mòn trí óc, đính kèm cả bản đồ nhiệt.

Khi bồi hồi nhớ lại thời kỳ trước thiên niên kỷ mới, chúng ta cũng cần xét đến cảm giác mới mẻ, bởi bóng đá khi ấy đang tìm cách tái định hình chính mình sau World Cup 1990.

Nạn hooligan đáng mừng là đã suy giảm khi bóng đá trở nên hào nhoáng và thân thiện hơn với các gia đình. Quá trình này được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ First Division hiện đại hóa và chuyển mình. Nếu bạn coi Premier League là căn nguyên của mọi vấn đề trong bóng đá thì cũng được thôi, nhưng ở những ngày đầu, hoàn toàn không phải như vậy.

Khi ấy, tiền bắt đầu chảy vào, giúp các câu lạc bộ cải thiện sân vận động và thu hút những cầu thủ ngoại quốc đầy hấp dẫn đến xứ sở này, trong khi giá vé vẫn ở mức thấp: phần lớn thập niên chỉ khoảng £10 rồi tăng lên £16 vào năm 1999.

Đó là thời kỳ những tay chơi rắn mặt cùng chia sẻ sân cỏ với các nghệ sĩ và thiên tài, còn Sky Sports thử nghiệm nhiều ý tưởng táo bạo. Một số thành công, chẳng hạn chương trình “Super Sundays” mang phong cách Mỹ; một số khác thì không, như việc thả quả bóng thi đấu xuống sân bằng dù.

Và bất chấp tất cả sự phấn khích, ngớ ngẩn cùng vẻ đẹp kỹ thuật ấy, bạn không chỉ có thể đưa con mình đi xem bóng đá mà còn có thể rủ cả bạn của nó đi cùng.

Trong những năm đầu, Premier League từng là hình mẫu mà giải đấu này lẽ ra luôn có thể duy trì, trước khi lòng tham âm ỉ nhường chỗ cho lòng tham vô độ.

Hơn nữa, trong khi sự tham lam tràn lan ấy cuối cùng khiến những câu lạc bộ giàu nhất trở nên thống trị, biến danh sách ứng viên vô địch trên thị trường cá cược thể thao thành một nhóm ngắn gồm những cái tên quen thuộc mỗi năm, thập niên 90 lại thực sự là một sân chơi đề cao thực lực. Nottingham Forest, Newcastle, Aston Villa, Sheffield Wednesday, Crystal Palace, Blackburn, Leeds và Norwich đều từng có những giai đoạn dài góp mặt trong tốp ba.

Khi ấy, người ta có thể xây dựng một đội bóng tử tế và chứng kiến đội bóng đó phát triển mạnh mẽ mà chẳng gặp bất kỳ rào cản vô hình nào.

Nhưng thực ra, tất cả đều xoay quanh các cầu thủ. Cantona, gã ngông vương giả được ban tặng óc sáng tạo hiếm có. Del Piero và Gazza, người trước lạnh lùng đến khó tin, người sau là người hùng của hàng triệu người qua hai giải đấu lớn, khiến chúng ta tự hào rồi rơi những giọt nước mắt đầy tự hào tại Italia 90 và Euro 96.

Đó là thập niên chứng kiến Zinedine Zidane ở đỉnh cao phong độ, tung những cú vô-lê quyết định trong các trận chung kết Champions League và nhẹ nhàng nhún vai đánh lừa những cầu thủ hàng đầu thế giới. Có Boban, Baggio và Bergkamp. Hagi và Henry.

Những món quà tuyệt diệu ấy dành cho thế giới đã nâng tầm các đội bóng hùng mạnh, những đội bóng quả cảm làm đảo lộn mọi tỷ lệ cược và cả những tập thể xuất sắc nhưng còn khiếm khuyết. Tất cả đều khoác lên mình những bộ trang phục tuyệt đẹp và thi đấu trên một sân chơi tưởng như hoàn toàn bình đẳng. Chúng ta thậm chí còn chưa nhắc đến Diego Armando Maradona. Vị thần giữa những bậc hào kiệt.

Và có lẽ điều đưa bóng đá thập niên 90 vượt lên trên mọi thời đại khác còn nằm ở những thứ khi ấy không tồn tại.

Không có chủ nghĩa phe phái hay trò khiêu khích trên internet. Không có những cuộc tranh luận chán ngắt về Messi và Ronaldo. Không có vô số chiếc điện thoại quay lại bằng hình ảnh mờ nhòe một bàn thắng đang diễn ra ngay trước mắt người xem. Không có hoạt động “tẩy trắng bằng thể thao”, khăn quàng chia đôi màu sắc của hai đội hay sự bùng nổ của dữ liệu làm cạn kiệt mọi niềm vui trong trận đấu.

Các cầu thủ thậm chí còn ăn mừng sau khi ghi bàn vào lưới đội bóng cũ, khiến những người theo dõi dự đoán bóng đá trên toàn thế giới vô cùng thích thú.

Không nghi ngờ gì nữa, thật quá dễ để luyến tiếc quá khứ, chỉ lựa ra những điều tốt đẹp và quên đi những mặt tồi tệ. Nhưng trong bối cảnh hậu Turin, hậu Hillsborough, bóng đá từng có một khoảng thời gian ngắn trở thành điều gì đó đặc biệt và truyền cảm hứng, gần gũi và vui vẻ.

Có thể chúng ta sẽ không bao giờ tìm được đường trở lại nơi ấy, nhưng hy vọng tồn tại chính là vì điều đó.

---

Cập nhật lúc 2026-07-21 16:20.